ایسنا:
دكتر «مصطفي معين» با بيان اينكه اين روزها بيش از پيش به چگونگي تقويت نهادها و ساختارهاي مدني و علمي به ويژه در حوزه جوانان ميانديشد، تصريح كرد كه بدون ترديد غلبه رويكرد خاص سياسي به دانشگاه، حذف نيروهاي مستقل و منتقد و يا اعمال محدوديت براي آنان موجب نگراني است.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، معين كه با نشريه علمي طبيعت (Nature) درباره شرايط توسعه علمي، فنآوري و تحولات دموكراتيك در ايران و جهان اسلام گفتوگو ميكرد، در پاسخ به پرسشي درباره بزرگترين اقدامات (موفقيتها) و اصليترين ناكاميهايش در دوره تصدي وزارت علوم اظهار داشت:
تحقق سياستها و برنامههاي توسعه در زمينه ارتقاي كمي و كيفي آموزشي، پژوهشي و فنآوري، ايجاد و تقويت زيرساختهاي توسعه علمي و در نتيجه افزايش مستمر توليد علمي كشور از مهمترين توفيقات بود، اما نيمهتمامماندن اصلاحات ساختاري آموزش عالي ايران و نهادينه نشدن استقلال دانشگاه و آزاديهاي آكادميك را از جمله ناكاميها ميدانم.
وي همچنين گسترش دانشگاهها و مراكز آموزش عالي در سراسر كشور و افزايش تعداد دانشجويان از 400 دانشجو به ازاي هر 100 هزار جمعيت به بيش از 3000 ، بهبود نسبت تعداد استاد به دانشجو به شاخص ميانگين يك استاد براي 18 دانشجو و نيز توسعه مراكز پژوهشي و دورههاي تحصيلات تكميلي طي 10 سال گذشته را تعيينكنندهترين رويدادها از نظر سرمايهگذاري در اين بخش خواند.
در ادامه از معين پرسيده شد« تعداد مقالات علمي چاپشده ايران در ژورنالهاي علمي بينالمللي از سال 2000 تا كنون دو برابر افزايش يافته و اكنون از توليد علمي مصر نيز عبور كرده است، دلايل اين افزايش بزرگ چيست؟»
وزير اسبق علوم در پاسخ گفت: همانگونه كه در مقاله "توليد علمي ايران در آستانه قرن -21" (Scientometrics vol.62, No.2(2005) 239-248) نيز اشاره كردم عواملي چون گسترش كمي و كيفي آموزش عالي، افزايش سرمايهگذاري در تحقيقات علمي، افزايش دانشجويان دورههاي دكتري تخصصي، توسعه همكاريهاي علمي بينالمللي و سياستهاي تشويقي دولت اصلاحات از دلايل اين افزايش چشمگير و مستمر توليد علمي ايران طي سالهاي دهه نود به اين طرف است.
وي در پاسخ به اين پرسش كه «ايران و تركيه تنها دو كشور در منطقه و در سازمان كنفرانس اسلامي هستند كه چنين افزايش بزرگي را نشان مي دهند، آيا عوامل مشتركي وجود دارد كه اين امر را توجيه كند؟» نيز گفت:
وجوه تشابه زيادي از نظر تاريخي و فرهنگي وجود دارد؛ به گونهاي كه اين دو كشور را ميتوان هم ميراثدار دو حوزه تمدني برجسته در جهان اسلام و نيز دو حوزه فعال در دوره تجدد به شمار آورد. منابع انساني جوان و مستعد، و زيرساختهاي علمي و پژوهشي و نيز مشابهت هاي فراوان در زمينه موانع و الگوهاي توسعهاي مشترك كه بين دو كشور وجود دارد.
وي در ادامه درباره افزايش نسبت دانشآموختگان زن و ارزيابي از وضعيت فعلي زنان در علوم و چشماندازهاي آتي آن در ايران اظهار داشت:
افزايش آگاهيهاي اجتماعي، جنبش زنان و سياستهاي دولت اصلاحات همگي موثر بودهاند كه چشمانداز روشني را از نظر ارتقاي جامعه زنان، خانوادهها و برخورداري كشور از حضور موثرتر زنان با تحصيلات دانشگاهي در عرصههاي آموزشي، فرهنگي، سياسي و مديريتي كشور نويد ميدهد؛ به ويژه آن كه تا كنون عرصه آموزش، گشودهترين عرصه تحرك زنان ايراني بوده است.
دكتر معين همچنين در بيان وجوه امتياز ايران نسبت به كشورهاي همسايه و تاثير فرهنگ ايراني و شيعي بر محيط فكري گفت:
طبيعي است كه فرهنگ ملي ايران با تمدني كهن و طلايهداري دانش و فرهنگ جهاني و نيز مذهب تشيع كه بر پايه عقلانيت به تناسب تحولات زماني و مختصات جهان و جامعه جديد، احكام و رويكردهاي خود را در جهت پيشرفت انسان و جامعه روزآمد ميكند، عوامل تاثيرگذاري از نظر شكوفايي استعدادهاي خلاق انساني باشند. خودباوري و اعتماد به نفس و رضايتنداشتن به وضعيت موجود شرط لازم براي رسيدن به آرمانهاست كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي در جوانان ايراني تقويت شده است و وجه تمايز ديگر جامعه ايراني با همسايگانش است.
از معين پرسيده شد« شما فقط يك دانشمند و يك وزير سابق نيستيد، بلكه يك اصلاحطلب پيشرو و نامزد سابق رياستجمهوري هم هستيد. خود اسلام مخالف علم نيست، ولي برخي كابردهاي سياسي آن ميتواند ضدعلم باشد! اين تفكيك (بين اسلام و احكام اجرايي آن) در گزارشهاي توسعه انساني اعراب به عمل آمده و آزاديهاي آكادميك و علمي و ديگر آزاديها را به طور تنگاتنگ با شرايط ايجاد يك جامعه داناييمحور و اصلاحات به سوي جامعه باز ارتباط دادهاند. به عنوان يك اصلاحطلب ميتوانيد مختصراً نظرتان را درباره رابطه ميان علم، آزاديها و اصلاحات ويژه در مورد ايران توضيح دهيد؟ به چه ميزاني اصلاحات در علم و اصلاحات اجتماعي و سياسي براي موفقيت ديگري ضروري هستند؟»
معين در پاسخ گفت: جامعه ايراني از يكسو اعتقادات عميق و ديرپاي مذهبي داشته كه اين ويژگي مهم به دوران اسلامي محدود نميشود، بلكه به سدههاي پيش از اسلام هم برميگردد. از سوي ديگر همين جامعه در دوران جديد به ويژه از حدود 150 سال قبل پيشتاز مبارزات ضد استبدادي و آزاديخواهانه در منطقه و آسيا بوده كه تا اين زمان نيز ادامه دارد. با زمينههاي مدني و نگاه دموكراتيك كه در ميان مصلحان و نوانديشان ديني در ايران وجود داشته، امكان شكلگيري نگرش و ساختارهاي دموكراتيك طي دهههاي اخير به وجود آمده است. بدون ترديد فرهنگ و ساختارهاي دموكراتيك در يك جامعه، زمينهساز توسعه علمي و تحقق جامعه داناييمحور نيز خواهد بود. خطر تاثير منفي برداشت هاي سطحي، تنگنظرانه و غيردموكراتيك از دين توسط برخي متوليان سنتي از اسلام و جريانهاي سياسي بر روند توسعه علمي و اصلاحات اجتماعي ايران دغدغه هميشگي من بوده است.
وزير اسبق علوم همچنين در پاسخ به پرسشي كه نظر وي را درباره آنچه نگراني از غلبه نگرشي خوانده شد كه علم را تابع نظام اعتقادي قرار ميدهد و ريشههاي اين نگرش و آثار آن بر پژوهش علمي اظهار عقيده كرد:
من اين نگراني را به جا ميدانم و به برخي حق ميدهم، به ويژه آن كه جوامع غربي نيز تجربه تلخي را در قرون وسطي با مداخلههاي پردامنه متوليان دين در همه حوزههاي عمومي و خصوصي و شاخههاي مختلف علوم پشت سر گذاشته است.
رويكردهايي كه نه تنها مخل توسعه علمي است، بلكه به گريز از دين در جامعه نيز منجر ميشود. اميدوارم با تلاش پيگير متفكران و دانشگاهيان، در تبيين علمي نقش دين در جامعه، و ادامه اصلاحات اجتماعي- سياسي و علمي و آموزشي در ايران، اين نگرانيها برطرف شود. جمود و انعطافنداشتن و عقبافتادن از زمانه خطرهايي است كه همواره ميتواند گريبانگير سياستگذاران و تصميمگيرندگان يك جامعه (و به ويژه يك جامعه مذهبي) شود؛ به گونهاي كه همه چيز از سياست گرفته تا علم و دين را هم در خدمت قدرت و منافع شخصي قرار مي دهد. بروز چنين وضعيتي يا به بينيازي از پژوهش و يا قراردادن پژوهش در خدمت پيشفرضها و جزمها منجر ميشود.
به گزارش ايسنا معين در بخش ديگر اين گفتوگو در پاسخ به اين پرسش كه با توجه به ناكامي در انتخابات، چقدر به اين كه ايران بتواند راهي را به سوي اصلاحات سياسي كه او از آن دفاع ميكرد باز يابد، خوشبين است و در چه زمانبندي ممكن است اين اصلاحات اتفاق افتد؟ گفت: كوتاهمدت را نه خوشبينانه و نه بدبينانه نميتوان پيشبيني كرد، به ويژه آنكه تحولات ايران معمولاً در لايههاي زيرين آن رخ ميهد. ولي ميانمدت را روشن و اميدبخش ميبينم. آگاهي و رشد روزافزون مردم و هوشياري و اثربخشي بيشتر جوانان و زنان ايراني و نيز روند تحولات جهاني كه سمت و سوي آن، تحقق حقوق شهروندي و گسترش دموكراسي است، آينده ايران را شكل ميدهند.
عضو موسس جبهه دموكراسي و حقوق بشر همچنين درباره عملكرد رييسجمهور احمدينژاد و دولت در قبال آزاديهاي علمي و اصلاحات اجتماعي اظهار عقيده كرد:
در 14 ماهي كه از تشكيل دولت جديد گذشته متاسفانه تجربه موفق علمي و اجرايي در بخش آموزش عالي ناديده گرفته شده است و تقريباً تمامي روساي دانشگاهها و نيز مديران آموزش عالي و تحقيقات تعويض شدهاند. همچنين از يك سو تعداد قابل توجهي از استادان صاحبنام را بازنشسته كردهاند و از سوي ديگر جذب و فعاليت استادان جوان نيز دچار وقفه شده است. برخوردهاي امنيتي با دانشجويان فعال سياسي و تشكلهاي دانشجويي روبه گسترش است و مبادلات علمي بينالمللي نيز از اين نگرشهاي تنگنظرانه مصون نماندهاند. اعمال محدوديت براي نشريات، فعالان و احزاب سياسي اصلاحطلب شدت يافته است، از جمله و چند هفته قبل روزنامه شرق كه از پرتيراژترين نشريات اصلاح طلبان بود توقيف شد. اخباري هم مبني بر اعمال محدوديت در پذيرش دانشجويان دختر در رشتههاي دانشگاهي وجود دارد كه اميدوارم صحت نداشته باشد. همچنين در دوره مسووليت من در وزرات علوم، تحقيقات و فنآوري، انتخاب روساي دانشگاهها با نظرخواهي از استادان همان دانشگاه صورت ميگرفت كه متاسفانه اين روش در دولت جديد كنار گذاشته شده و مديران دانشگاهها يكطرفه و از بالا منصوب ميشوند.
از معين پرسيده شد « آيا اعتماد به نفس محافظهكاران افزايش يافته؟ اين موضوع چه تاثيري بر استقلال آكادميك و بر زنان دانشمند خواهد داشت؟» كه وي پاسخ داد:
متاسفانه بله، من نگران مخدوششدن باز هم بيشتر منزلت دانشگاه و دانشگاهيان و تشديد تبعيضهاي آموزشي، علمي، فرهنگي- اجتماعي و جنسيتي هستم.
وي همچنين گفت كه بدون ترديد غلبه و رويكرد خاص سياسي به دانشگاه، حذف نيروهاي مستقل و منتقد و يا اعمال محدوديت براي آنان را در پي داشته است.
معين در بخش ديگر سخنانش درباره شرايط بينالمللي موجود با توجه به برنامه هستهاي كشور و تهديد به اعمال مواردي چون ندادن ويزا به دانشمندان ايراني با بيان اينكه ارتباط و همكاريهاي علمي بينالمللي دانشگاهها و دانشمندان ايراني در سالهاي اخير به طور جدي در حال گسترش بود، اظهار عقيده كرد كه دور از انتظار نيست كه در بحران هستهاي و آنچه سياستهاي غيرعلمي و ناپايدار دولت جديد خواند، روند فوق تحتالشعاع قرار گيرد.
وي گفت كه آنچه تقدم تقابل بر تعامل در سياست خارجي و دورشدن از راهبرد گفتوگوي تمدنها ميناميد، مانع اصلي در وضعيت كنوني است.
وي همچنين در پاسخ به پرسشي درباره پيامش براي همكارانش در ديگر كشورها درباره برنامههاي اتمي ايران با توجه به تصوير ذهني آنها و اينكه آيا دانشمندان ميتوانند در اين زمينه نقشي ايفا كنند گفت:
اطمينان دارم كه براي همكاران فرهيخته دانشگاهي ما، هيچگونه تبعيضي در حق برخورداري صلحآميز كشورها از انرژي هستهاي در چارچوب قوانين جهاني قابل قبول نيست. از سوي ديگر انتظار ميرود در قبال اتهامات نومحافظهكاران راديكال حاكم بر آمريكا نسبت به توليد سلاحهاي كشتار جمعي در ايران و طرح معيارهاي دوگانه در جهان و منطقه از خود واكنش نشان دهند. همين اتهامات را در گذشته نيز مطرح كردند كه خلاف بودن آنها از سوي كارشناسان، صاحبنظران و حتي نهادهاي بينالمللي به اثبات رسيد. اعمال سياستهاي يكجانبه، خشن و غير گفتوگويي خود موجب بروز فجايع بزرگ، بحرانهاي فزاينده منطقهاي و جهاني و گسترش تروريزم و تقويت حكومتهاي خودكامه است.
عضو موسس جبهه دموكراسي و حقوق بشر همچنين پيشبرد دموكراسي، توسعه علمي و انديشه پيشرفت براي ايران و تقويت بنيانهاي صلح، تفاهم و همزيستي ملتها و تعميق و گسترش ارزشهاي اخلاقي و انساني براي جهان را مهمترين موضوعي كه فكر او را به خود مشغول كرده، خواند.
معين درباره برنامههاي آيندهاش در حوزه اصلاحات، علم و سياست نيز اظهار داشت:
طي دو سال گذشته دو NGO به عنوان جمعيت توسعه علمي ايران و انجمن ايراني اخلاق در علوم و فنآوري تاسيس كردهام و همچنين رياست انجمن آسم و آلرژي ايران و مسووليت كرسي يونسكو در آموزش سلامت را بر عهده دارم و به آموزش و تحقيق در زمينه ايمونولوژي، آسم و آلرژي در دانشگاه علوم پزشكي تهران مشغولم و با فرهنگستان علوم پزشكي ايران نيز همكاري دارم. همچنين در ارتباط با تعهدي كه در دوره انتخابات رياستجمهوري به مردم كشورم داده بودم، طي يكسال گذشته پيگير تاسيس جبهه دموكراسي و حقوق بشر بوده ام كه تدوين اساسنامه و پيشنويس منشور آن نيز اخيراً نهايي شد. به طور خلاصه بيش از پيش به چگونگي تقويت نهادها و ساختارهاي مدني و علمي به ويژه در حوزه جوانان ميانديشم.
+ نوشته شده توسط حسام در یکشنبه بیست و یکم آبان 1385 و ساعت
13:56 |
